Có những cuộc nói chuyện trong gia đình bắt đầu bằng một dự định rất tử tế.
Cha mẹ đã tìm hiểu một ngành học được cho là ổn định, có cơ hội việc làm, phù hợp với khả năng tài chính của gia đình. Nhưng khi nói với con, câu trả lời nhận lại là: “Con không muốn học ngành đó.”
Lúc ấy, cha mẹ dễ lo rằng con đang bốc đồng. Còn con dễ cảm thấy mình không được quyền quyết định tương lai của chính mình.
Thực ra, cả hai bên đều có lý do.
Cha mẹ lo cho đường dài: học phí, cơ hội nghề nghiệp, khả năng tự lập của con sau khi ra trường. Con lại đang nghĩ về một đời sống rất cụ thể: những môn phải học mỗi ngày, những công việc mình sẽ làm sau này, và cảm giác có thể phải theo đuổi một lựa chọn không thuộc về mình.
Khi sự quan tâm vô tình trở thành áp lực
Cha mẹ thường không chọn ngành cho con chỉ vì muốn kiểm soát. Đằng sau quyết định ấy là sự từng trải và mong muốn con bớt vất vả.
Nhưng một ngành “an toàn” trên giấy tờ chưa chắc đã là ngành phù hợp với người học. Nếu con không có hứng thú, không thấy năng lực của mình được sử dụng, hoặc không thể hình dung bản thân trong công việc đó, việc cố đi tiếp có thể khiến con mệt mỏi trong nhiều năm.
Điều con cần không phải là được chọn mọi thứ theo cảm xúc nhất thời. Điều con cần là được nói thật về điều mình không muốn, và được hướng dẫn để tìm ra lựa chọn có trách nhiệm hơn.
“Con không muốn” chưa phải là câu trả lời cuối cùng
Khi con phản đối một ngành học, cha mẹ có thể chưa cần đồng ý ngay. Nhưng cũng chưa cần vội bác bỏ.
Thay vì hỏi: “Vậy con muốn học gì?”, hãy thử hỏi:
- Điều gì khiến con không muốn theo ngành này?
- Con không phù hợp với nội dung học, môi trường làm việc hay áp lực của nghề?
- Con đã tìm hiểu những hướng nào khác?
- Nếu được chọn một phương án khác, con sẽ chuẩn bị gì để chứng minh đây là lựa chọn nghiêm túc?
Những câu hỏi này giúp cuộc nói chuyện đi xa hơn một sự tranh cãi. Con có cơ hội nhìn lại mong muốn của mình. Cha mẹ cũng có thêm dữ liệu để hiểu con, thay vì chỉ đánh giá qua một câu trả lời ngắn.
Con cần có tiếng nói, nhưng cũng cần có trách nhiệm
Một lựa chọn tốt không phải là lựa chọn mà con chỉ thích ở thời điểm này. Đó là lựa chọn con có thể giải thích, tìm hiểu và kiên trì theo đuổi.
Nếu muốn chọn một ngành khác, con cần chủ động tìm hiểu chương trình học, kỹ năng cần có, công việc thực tế sau khi tốt nghiệp và những khó khăn có thể gặp. Con cũng cần sẵn sàng lắng nghe những giới hạn rất thật của gia đình về tài chính và điều kiện học tập.
Về phía cha mẹ, thay vì chỉ nói “ngành này có tương lai”, có thể chia sẻ rõ hơn: “Ba mẹ lo điều gì?”, “Điều kiện nào khiến gia đình yên tâm?”, “Con cần chuẩn bị gì để ba mẹ tin rằng con đã suy nghĩ kỹ?”
Khi cả hai cùng nói rõ phần trách nhiệm của mình, việc chọn ngành sẽ bớt giống một cuộc đối đầu.
Một nguyên tắc Catholic MTA luôn đặt lên trước
Catholic MTA không xem việc chọn trường hay chọn lộ trình chỉ là tìm một phương án nổi tiếng hoặc có vẻ an toàn. Điều quan trọng hơn là sự phù hợp của học sinh với lựa chọn ấy.
Một quyết định học tập cần được nhìn từ nhiều phía: con có phù hợp không, môi trường đó có giúp con phát triển không, con sẽ được hỗ trợ thế nào, và gia đình có thể đi bền vững không.
Khi áp dụng vào việc chọn ngành, gia đình có thể cùng nhìn lại bốn điều:
- Ngành đó có hợp với năng lực, sở thích và cách học của con không?
- Con có thể phát triển những kỹ năng nào từ ngành học ấy?
- Khi gặp khó, con có biết tìm sự hỗ trợ từ ai không?
- Gia đình có đủ điều kiện để theo đuổi lộ trình này một cách dài hạn không?
Không một ngành nào tốt cho tất cả mọi người. Và cũng không có lựa chọn nào hoàn toàn không có rủi ro.
Đừng chốt tương lai của con trong một cuộc cãi nhau
Có những lựa chọn chưa cần quyết định ngay trong ngày hôm nay. Gia đình có thể dành thời gian để con đọc kỹ chương trình học, trao đổi với người đang học hoặc đang làm trong ngành, tham gia buổi hướng nghiệp, hoặc thử một hoạt động liên quan.
Khoảng thời gian tìm hiểu đó không phải là trì hoãn. Đó là cách để con trưởng thành hơn trong quyết định của mình, còn cha mẹ yên tâm hơn vì con không chỉ chọn theo cảm xúc.
Cha mẹ không cần buông tay hoàn toàn. Con cũng không nên một mình gánh mọi quyết định. Điều cần thiết là một cuộc trò chuyện đủ thật để cả hai cùng hiểu: tương lai của con không chỉ cần an toàn, mà còn cần phù hợp để con có thể đi đường dài.